"Moet een leerling het eigenlijk verplicht melden als er AI is gebruikt voor een werkstuk?" Die vraag kreeg ik onlangs, en hij leeft op veel scholen. Sinds 2 augustus 2026 is de transparantieplicht uit de Europese AI Act van kracht. En dan komen de vragen vanzelf: geldt dit voor mij als leerkracht? Geldt dit voor mijn leerlingen? En wat betekent dit voor het werkstuk dat volgende week wordt ingeleverd?
Goed nieuws: er is minder regeldruk dan de meeste mensen denken (of zeggen). In deze blog zet ik op een rij wat er wettelijk geldt voor jou als leerkracht, voor de school en wat er geldt voor je leerlingen. Ik schrijf dit vanuit het basisonderwijs, en dezelfde regels gelden net zo goed in het voortgezet onderwijs en bij de opleidingen daarna. Zo weet je waar je aan toe bent en kun je er helder over zijn, in je team en in de klas.
Wat geldt voor jou als leerkracht?
Jij gebruikt AI in je werk. Daarmee val je onder de AI Act, want die geldt voor iedereen die AI professioneel inzet. Voor jou en je school zijn twee verplichtingen belangrijk.
1. De plicht om AI-geletterd te zijn
Deze geldt al sinds 2 februari 2025. Scholen die AI-systemen gebruiken moeten ervoor zorgen dat hun medewerkers voldoende AI-geletterd zijn. Dat staat in artikel 4 van de AI Act. Concreet betekent het dat jij en je collega's moeten weten wat AI is, wat de mogelijkheden en risico's zijn, en hoe je er in jullie context veilig mee werkt. Een teambijeenkomst over AI is dus meer dan een leuke studiedag. Het is een stap waarmee je school aan de wet voldoet.
2. De transparantieplicht
Deze is op 2 augustus 2026 ingegaan en staat in artikel 50 van de AI Act. Hier ontstaat veel verwarring, en de wet maakt onderscheid tussen twee soorten materiaal. Daarom zet ik ze allebei even precies neer.
Teksten
Voor teksten die je met AI maakt geldt de meldplicht alleen als álle volgende punten tegelijk waar zijn: de tekst is volledig automatisch gegenereerd, er heeft geen menselijke controle of redactie plaatsgevonden, niemand neemt de redactionele verantwoordelijkheid voor de publicatie, én de tekst wordt gepubliceerd om het publiek te informeren over aangelegenheden van algemeen belang.
Lees je een tekst dus zelf na, pas je aan wat nodig is en sta je achter wat er staat? Dan hoef je er wettelijk gezien geen AI-vermelding bij te zetten. De lesbrief die je met hulp van AI schrijft en zelf controleert, valt hier gewoon buiten.
Beeld- en geluidsmateriaal
Voor beeld en geluid geldt: realistisch ogende AI-beelden van echte mensen of situaties, deze worden in de wet deepfakes genoemd, moeten wel altijd als zodanig herkenbaar zijn. Dus de plaatjes die je met AI maakt voor in de nieuwsbrief, waarop mensen en situaties staan die echt gebeurd kunnen zijn maar dat niet zijn, die voorzie je van een watermerk of een melding dat het beeld met AI gemaakt werd. Of in co-creatie met AI, want dat klopt meestal beter bij de situatie.
Wat geldt voor je leerlingen?
Hierover is de wet verrassend (vind ik) maar ook duidelijk: de AI Act geldt niet voor je leerlingen. In artikel 2 van de wet staat dat de verordening niet van toepassing is op mensen die AI gebruiken voor een puur persoonlijke, niet-professionele activiteit. Een kind dat thuis AI gebruikt voor een werkstuk of spreekbeurt valt daaronder. Wettelijk gezien is een leerling dus niet verplicht om aan jou te melden dat er AI is gebruikt.
Dat mag je ouders ook gerust vertellen, want die vraag komt vast een keer op een ouderavond voorbij. De wet legt de verplichtingen bij professionals en bedrijven, en laat het persoonlijke gebruik thuis vrij.
Welke afspraken wil je over transparantie maken op school?
Dat de wet niets verplicht, betekent dat de school zelf aan zet is. En dat is eigenlijk goed nieuws, want zo bepaal jij samen met je team wat er bij jullie leerlingen en jullie visie past. Dit is precies waar een AI-beleid voor is. Daarin spreek je af wanneer leerlingen én teamleden AI-gebruik melden, en op welke manier.
Mijn advies: vraag leerlingen om precies te vertellen hoe ze AI hebben gebruikt. Dus verder dan "ik heb AI gebruikt" of het noemen van een tool. Laat ze benoemen waar in het proces AI een rol speelde. Om te brainstormen over een onderwerp, om iets beter te begrijpen, of om de bronnenlijst netjes op te schrijven. Laat ze daarbij ook vertellen welke prompts ze gebruikten, hoe ze de antwoorden hebben beoordeeld en gecontroleerd, en hoe ze die daarna in het verslag hebben verwerkt. Zo wordt melden een leermoment. Je ziet wat een leerling zelf heeft gedaan, je krijgt zicht op hoe kinderen AI inzetten, en je opent een gesprek over eerlijkheid en slim gebruik. Een leerling die vertelt hoe het werkstuk tot stand kwam, voelt zich gezien.
Zo pak je het op school aan
- Check jullie AI-beleid. Staat daarin wat jullie afspreken over het melden van AI-gebruik, door het team en door leerlingen? Nog geen beleid? Begin daar dan, want beleid is de basis.
- Zorg dat het hele team AI-geletterd is. Dat is sinds februari 2025 een wettelijke plicht, en het geeft iedereen rust en dezelfde taal.
- Maak het melden van AI-gebruik concreet en positief. Spreek af dat leerlingen vertellen waar in het proces ze AI gebruikten, en doe dat als team ook naar elkaar én naar de leerlingen. Als je transparantie vraagt, geef je die zelf ook. En reken er maar op dat kinderen AI heel snel herkennen in teksten.
- Neem ouders echt mee. Schrijf bijvoorbeeld iedere maand iets over AI in de nieuwsbrief, met concrete informatie die ouders thuis aan hun kinderen kunnen vertellen en die ze echt helpt bij de begeleiding thuis, in lijn met het AI-beleid en de lessen op school.
Organiseer ouderavonden en bied eventueel toegang tot een online omgeving, zodat alle ouders op de hoogte kunnen zijn en zich kunnen AI-letteren, ook ouders met veel weerstand en ouders die er geen geld voor hebben. Ze hoeven daarvoor niet per se zelf met AI te werken. Zo trekken school en thuis samen op en leren kinderen AI op een zo goed mogelijke manier aan.
Zelf nalezen?
De volledige Nederlandse wettekst van de AI Act vind je op EUR-Lex: Verordening (EU) 2024/1689 (AI-verordening). De genoemde onderdelen zijn artikel 2 lid 10 (persoonlijk gebruik), artikel 4 (AI-geletterdheid) en artikel 50 lid 4 (transparantie over realistische beelden en geluid, de deepfakes, én over gegenereerde tekst). Wat de wet precies onder een deepfake verstaat, staat in artikel 3 punt 60.
Wil je hier met je team mee aan de slag? Ik help scholen met een helder AI-beleid en met AI-geletterdheid voor het hele team, stap voor stap en op maat. Plan vrijblijvend een afspraak in mijn online agenda om te kijken wat ik voor je kan doen!