Als ik een schoolteam vraag wie er al met AI werkt, gaan er gemiddeld genomen net iets meer dan de helft van alle handen omhoog. Als ik daarna vraag wie kan uitleggen wat AI nou eigenlijk is of doet en of het duidelijk is welke AI-tool ze wel of niet mogen gebruiken voor het werk, gaan ze weer naar beneden.
Dat is logisch en ook de reden waarom ik AI-geletterdheidsworkshops geef. Niet om mensen alleen te leren ChatGPT, Claude of Copilot te bedienen, maar om ze een echt beeld te geven van wat ze in handen hebben. Wat dat concreet inhoudt, leg ik hieronder uit. Want het is de vraag die mij het meest gesteld wordt: wat zit er allemaal in die training?
We beginnen altijd bij de basis van AI
AI-taalmodellen doen eigenlijk één ding: ze gokken. Op basis van miljoenen (tekst)voorbeelden voorspellen ze steeds wat het meest logische volgende woord is. Niet anders dan autocomplete op je telefoon of statistiek, maar dan minder inzichtelijk en navolgbaar. Dat klinkt simpel, en dat is het ook. Maar het verklaart meteen een heleboel.
In de workshop doe ik een oefening die dit heel tastbaar maakt. Ik zeg: "Ik heb zo'n zin in..." en vraag iedereen op te schrijven wat ze denken dat ik ga zeggen. Tegelijk stuur ik precies die zin naar een AI-tool, zonder verdere context. Daarna vergelijken we. Vrijwel niemand raadt het goed. De AI ook niet.
Dan doe ik het opnieuw, maar met context. Ik geef de AI een rol en een situatie mee. Bijvoorbeeld: je bent leraar basisonderwijs in Groningen, het is vrijdagmiddag na een lange vergadering, je schrijft aan een collega. Dan pas begint de AI de goede kant op te gokken. Niet omdat hij me ineens kent, maar omdat de gok-ruimte kleiner wordt.
Dat is de kern van goed prompts schrijven. Niet trucjes, maar gewoon: geef AI genoeg context om minder te hoeven raden.
AI en het belang van privacy en de AVG
Dit stuk van de workshop vinden mensen altijd spannender dan ze van tevoren verwachten. We gaan door een paar concrete situaties heen. Mag je de vergadering opnemen en laten transcriberen door een AI-tool? Wat als daar leerlinggegevens in staan? Wat gebeurt er met de tekst die jij inplakt in ChatGPT, wordt die ergens opgeslagen? De notulen met e-mailadressen die je door DeepL laat vertalen? Echte situaties die mensen herkennen van hun eigen werkdag.
De EU AI-verordening (AI Act) komt ook aan bod. Niet als droge wetsartikelen, maar aan de hand van de vraag: wat betekent dit voor jou als je AI inzet voor iets wat invloed heeft op leerlingen en je eigen functioneren?
Transparantie is daarin wat mij betreft een sleutelwoord. Hoewel leerlingen (en ouders en verzorgers) buiten de verplichtingen van de AI Act vallen, heeft de school wel de rol van gebruiksverantwoordelijke voor het team. Het team heeft een transparantieverplichting bij het maken en publiceren van beelden, filmpjes en audio die op echte situaties of mensen lijken. Voor teksten alleen als ze automatisch gegenereerd worden en er geen verantwoordelijkheid voor genomen wordt.
Als je als school graag wil dat je leerlingen open zijn over AI-gebruik, dan is die openheid geven vanuit het team in mijn ogen een echte must. Goed voorbeeld doet immers goed volgen. Volledige transparantie op school regel je daarom in je beleid.
In de voorbereiding maak ik een document voor de hele organisatie op basis van het (toekomstige) AI-beleid en rekening houdend met geldende wetgeving: welke tools ze op welk moment voor welke taak mogen gebruiken tijdens hun werk. Dit wordt door deelnemers als een super fijn hulpmiddel bij AI-gebruik beoordeeld.
Zelf uitproberen, met je eigen werk
Er is altijd een blok waarbij deelnemers zelf aan de slag gaan. Met hoe gemakkelijk voice cloning werkt of hoe je een filmpje of foto checkt op echtheid. Soms ook iets wat aansluit op wat ze normaal doen: een les voorbereiden, een vergaderagenda schrijven, een uitleg vereenvoudigen voor ouders of stof omzetten in een ander format (van tekst naar audio of beeld bijvoorbeeld).
De bedoeling is niet dat ze iets perfects maken. De bedoeling is dat ze voelen hoe het werkt, waar het tegenvalt en waar het verrassend goed gaat. Daarna praten we daarover. Want dat is het moment waarop houding en ethiek vanzelf ter sprake komen. Niet als apart lesje, maar als logisch gevolg van wat ze net zelf hebben meegemaakt.
AI in de klas: twee vragen tegelijk
Als het over leerlingen gaat, zijn er eigenlijk altijd twee vragen tegelijk.
De eerste: wil je leerlingen alleen informeren over AI, dus alleen AI-geletterdheidstraining geven? Gewoon uitleggen wat het is, hoe het werkt en waarvoor mensen het gebruiken. Daar is kennis voor nodig, een integrale leerlijn en geborgde afspraken. Dat kan op elk niveau, ook al in groep 5 of 6.
De tweede: wil je leerlingen ook begeleiden in het gebruik ervan? Dan is het natuurlijk wat ingewikkelder, want dan moet je als school naast afspraken over wat je wel en niet toestaat en hoe je dat bewaakt, ook kijken naar de veiligheid van de AI-tools zelf.
In de workshop verkennen we beide kanten. Niet met een pasklaar antwoord, want dat is er niet. Wel met een gedachte-experiment dat ik altijd doe. Stel: een leerling mag AI gebruiken bij een opdracht. Hoe ziet dat er dan uit? Wat doet de leerling stap voor stap? Waar houdt AI op en waar begint de leerling zelf? En hoe verantwoordt de leerling achteraf welke keuzes zijn gemaakt? Wat heeft de leerling bijgestuurd, op welke manier en waarom? Wat deed het met de nieuwe uitkomst?
Die vragen zijn super belangrijk! Als leerlingen kunnen uitleggen waarom ze een bepaalde prompt hebben geschreven en wat ze met het resultaat hebben gedaan, dan zijn ze aan het nadenken. Dan is de docent nog steeds de regisseur van het leerproces.
Wat neem je mee na de training?
Geen pasklare antwoorden, maar wel een paar concrete dingen. Je weet hoe AI eigenlijk werkt en waarom het soms dingen verzint die niet kloppen. Je weet waar je op moet letten. Basisbegrip over wetgeving, handige toepassingen en risico's als brain fry en brain rot of cognitive debt. Je hebt zelf geprompt en gevoeld wat wel en niet werkt. Je weet hoe je onderzoekt of een filmpje, plaatje of geluidsfragment echt is én weet dat als het door AI gemaakt is, dat niet altijd hoeft te betekenen dat de informatie niet klopt. Je hebt nagedacht over privacy en wat dat betekent voor jouw dagelijkse praktijk.
En je hebt een beeld van hoe je AI in de klas zou kunnen inzetten op een manier waarbij de docent de regie houdt en mondeling aftoetsen niet de enige manier is om te weten of een leerling nou ook echt iets heeft geleerd van het maken van een werkstuk of verslag.
Is één training genoeg om volledig AI-geletterd te zijn? Zeker niet! Maar het is meer dan genoeg om verder te gaan met een betere basiskennis!
Wil je meer weten over een workshop voor jouw school of organisatie? Kijk lekker rond op mijn site of stuur me een bericht of connect via LinkedIn.