Leerlingen en hun ouders hebben geen wettelijke verplichtingen vanuit de AI Act als het gaat om het maken van schoolwerk. Toch worden ze op deze manier juist goed beschermd door de wet. In dit blog lees je hoe dat werkt en wat jij als school concreet kunt doen om die bescherming compleet te maken.
De wet werkt zoals bij speelgoed
De AI Act legt verplichtingen bij organisaties die AI maken of professioneel gebruiken. Wie AI gebruikt in het kader van een persoonlijke, niet-professionele activiteit, heeft zelf geen verplichtingen. Dit staat letterlijk zo in de wet, en een leerling die AI gebruikt voor schoolwerk valt daaronder.
Vergelijk het met speelgoed. De veiligheidsregels voor speelgoed binden de fabrikant: die moet aantonen dat het speelgoed veilig is en het CE-keurmerk dragen. Het kind hoeft alleen te spelen. Zo werkt het hier ook: het kind hoeft niets te classificeren, te melden of te documenteren. De bescherming zit aan de andere kant van de relatie, bij de partijen aan wie de wet wél wettelijke verplichtingen oplegt.
Wat de AI Act voor leerlingen regelt
En aan die kant regelt de AI Act opvallend veel dat juist om leerlingen draait. Het uitbuiten van kwetsbaarheden vanwege leeftijd staat letterlijk bij de verboden praktijken, net als het manipuleren van gedrag. Emotieherkenning in het onderwijs is verboden. Sinds 2026 is daar een verbod op zogeheten nudify-apps bijgekomen, een regel die vrijwel volledig om de bescherming van minderjarigen draait.
Ook de hoog-risicocategorie is een vorm van bescherming van leerlingen. AI die beslist over toelating, leerresultaten beoordeelt of leerlingen volgt tijdens toetsen, krijgt het zwaarste regime van de wet. Juist beslissingen óver leerlingen worden dus het strengst gereguleerd.
Daaromheen staat nog een tweede beschermlaag. De AVG geeft leerlingen extra bescherming bij het verwerken van hun gegevens, met in Nederland een toestemmingsgrens van zestien jaar. En de DSA verbiedt platforms om gerichte advertenties op minderjarigen af te vuren. Je mag er dus gerust op zijn: rondom leerlingen staat een stevige ring van bescherming, ook al hebben ze zelf geen verplichtingen vanuit de verschillende wet- en regelgeving.
Geen meldplicht, wel openheid
Een leerling heeft dus geen wettelijke verplichting om te melden dat er AI is gebruikt bij het schoolwerk. De keuze om als leerling wel of niet te melden dat AI gebruikt is, heeft wél invloed op het leerproces. Wanneer een leerling open is over AI-gebruik, krijgt de leraar inzicht in dat proces en kan die er echt iets mee. Die openheid is dus zeker wenselijk.
Daar staat tegenover dat veel docenten zelf ook niet transparant zijn over hun eigen AI-gebruik. Vaak omdat de school er nog geen beleid over heeft gemaakt, of omdat de regels onduidelijk zijn en de docent zich niet vrij genoeg voelt om er open over te zijn. Leerlingen, zeker in het voortgezet onderwijs, zien meteen wanneer een docent AI heeft gebruikt. Andersom net zo goed. En dan ontstaat er iets geks: een onderliggend wantrouwen naar elkaar, of in elk geval een gebrek aan openheid. Terwijl juist die openheid nodig is voor kwalitatief goed onderwijs.
Daar komt het schoolbeleid in beeld. Wat mogen leerlingen verwachten van het team, en andersom? Daar horen de AI-afspraken thuis, met openheid voorop. Want AI-gebruik, op de juiste manier toegepast, kan het leren juist enorm versterken. Maar dan moet je wel geleerd hebben hoe dat werkt, en dat kan alleen als je er op school over leert en er open over kunt praten.
Wat jij als school kunt doen
1Begin bij beleid
Leg vast hoe jullie als school met AI omgaan: welke tools het team gebruikt, hoe je transparant bent richting leerlingen en ouders en waar de grenzen liggen. Beleid is de basis waar al het andere op rust, en het is meteen de manier waarop je laat zien dat je aan de AI Act voldoet.
2Maak het team AI-geletterd
Leerlingen leren kritisch omgaan met AI van mensen die zelf begrijpen hoe het werkt. Een team dat weet wat AI kan en waar het de mist ingaat, durft er ook open over te zijn in de klas.
3Wees open en neem ouders mee
Vertel ouders hoe AI op school wordt ingezet en help ze om thuis hetzelfde verhaal te vertellen. Geef ze ook toegang tot een AI-geletterdheidstraining en de inhoudelijke leerlijn. Bescherming werkt het best wanneer school en thuis op elkaar aansluiten, want dan krijgt iedere leerling dezelfde basis mee.
4Integreer een AI-leerlijn
AI-vaardigheden horen inmiddels bij de kerndoelen digitale geletterdheid. Kies een leerlijn of ontwikkel er zelf een, zodat leerlingen stap voor stap leren wat AI is, wat het kan, hoe je er verstandig mee omgaat en hoe het je kan helpen om je werk te versterken en te verdiepen.